In der Geschichte des christlichen Glaubens nimmt der heilige Stephanus eine besondere Stellung ein: Er gilt als der erste Märtyrer, der mit seinem Leben und seinem Tod die Wahrheit der Lehre Christi bezeugte. Sein Name, der aus dem Griechischen stammt und „der Bekrönte“ oder „der Gekrönte“ bedeutet, symbolisiert die geistliche Krone, die er für seine Treue empfing. In der Armenischen Apostolischen Kirche wird das Fest des heiligen Stephanus im Rahmen der Weihnachtszeit gefeiert, als eines der sogenannten „großen Feste“. Es folgt dem Gedenktag von König David und Jakobus, dem Bruder des Herrn, und wird seinerseits gefolgt von den Festen der Apostel Petrus und Paulus sowie der Söhne des Zebedäus, Jakobus und Johannes des Evangelisten. Diese Abfolge bildet eine Kette der frühen christlichen Helden, die die Grundlagen der Kirche legten.

Das Leben des heiligen Stephanus begann in Jerusalem, wo er zunächst als Diener des Hohenpriesters Kajaphas tätig war. Nach der Überlieferung breitete er, als Jesus ins Haus des Hohenpriesters gebracht wurde, sein Gewand zu den Füßen des Herrn aus, als Zeichen tiefer Ehrfurcht und Liebe. Dafür wurde er aus dem Dienst entlassen. Doch gerade dieser Vorfall markierte den Beginn seines geistlichen Weges.

Nach der Himmelfahrt Christi begannen die Apostel mit der Verkündigung und gründeten die erste Gemeinde in Jerusalem. Zur Unterstützung der karitativen und praktischen Aufgaben der Kirche wurden sieben Diakone gewählt. „Diakon“ bedeutet „Diener“ oder „Helfer“ (Apg 6,1-7). Unter diesen sieben war Stephanus der aktivste und hingebungsvollste. Erfüllt vom Heiligen Geist und tiefem Glauben, half er den Armen und Bedrängten, verkündete das Wort Gottes und wirkte Wunder unter dem Volk. Seine Tätigkeit weckte Neid und Feindschaft. Seine Gegner beschuldigten ihn der Lästerung gegen Gott und Mose, brachten falsche Zeugen und führten ihn vor den Hohen Rat der Juden.

In seiner Verteidigungsrede bewies Stephanus, dass Jesus Christus der verheißene Messias ist (Apg 7,1-53). Zugleich tadelte er die Juden wegen ihrer Verhärtung des Herzens und erinnerte sie an die Irrtümer ihrer Vorfahren. Seine Worte steigerten jedoch nur den Zorn. Man zerrte ihn aus der Stadt hinaus und steinigte ihn (Apg 7,54-60). Im Angesicht des Todes betete Stephanus für seine Peiniger: „Herr, rechne ihnen diese Sünde nicht an!“ und „Herr Jesus, nimm meinen Geist auf!“ Diese Worte zeugen von seiner unermesslichen Vergebungsbereitschaft und Treue. Unter den Steinigern befand sich auch Saulus, der später zum Apostel Paulus wurde – einer der größten Verkündiger des Christentums (Apg 8,1-3).

Die Steinigung des heiligen Stephanus war das erste Blutzeugnis des Christentums und inspirierte Tausende von Gläubigen. In der Armenischen Kirche wird sein Fest mit besonderen Hymnen (Šarakans) begangen, die seine Tapferkeit und seine Fürbitte preisen. Eine der Hymnen lautet: „Heute bist du, guter Märtyrer Christi, unter uns erschienen und bist eingegangen in die himmlischen Wohnungen der Ewigkeit.“ Eine andere betont seine Fürsprache: „Du, der du erwählt wurdest, würdig zu sein der apostolischen Verkündigung, heiliger Stephanus, bitte für uns bei Christus.“

Zudem ist das Fest des heiligen Stephanus mit einem bestimmten Psalmvers verbunden. Im alten armenischen Lektionar für Jerusalem, das seit 417 (dem Jahr der Übertragung seiner Reliquien in ein neues Heiligtum) verwendet wird, erklingt Psalm 5, Vers 13b: „Herr, wie mit einem Schild hast du uns gekrönt mit deiner Treue.“ Diese Worte verweisen darauf, dass Stephanus mit den Psalmworten zu dem spricht, der dem Märtyrer die Krone des Lebens reicht.

Das Leben des heiligen Stephanus erinnert uns an die Kraft des Glaubens und an die Macht der Vergebung. Er war nicht nur der erste Diakon, sondern auch der erste, der mit seinem Blut die Lehre Christi besiegelte. Heute, in einer Welt voller Anfeindungen, bleibt sein Vorbild eine Quelle der Inspiration: treu bleiben und für andere bitten. Sein Fest in der Armenischen Kirche ist eine Gelegenheit, über die Wurzeln des Christentums und die ewigen Werte nachzudenken. Es ist aber auch das Fest der Diakone und der Kirchendiener.

Pfr. Diradur Sardaryan

Սուրբ Ստեփանոսը քրիստոնէական եկեղեցւոյ առաջին նահատակն է, որուն անունը հունարէնէն կը նշանակէ «պսակաւոր» կամ «պսակուած»: Այս անունը խորհրդանշական է, քանի որ ան պսակ ստացաւ իր հաւատարմութեան եւ նահատակութեան համար: Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ մէջ Սուրբ Ստեփանոսի տօնը նշուած է Սուրբ Ծննդեան տօնակատարութիւններուն շրջանակներուն մէջ՝ որպէս աւագ տօներեն մէկը: Այս տօնը կը հետեւի Դաւիթ մարգարէի եւ Տեառնեղբօր Յակոբոսի յիշատակութեան, եւ կը նախորդէ Պետրոս եւ Պօղոս առաքեալներուն, ապա նաեւ Յակոբոս առաքեալի եւ Յովհաննէս Աւետարանչի տօներուն: Այս հերթականութիւնը կը խորհրդանշէ վաղ քրիստոնէութեան հերոսներու շղթան:

Սուրբ Ստեփանոսի կեանքը սկսուած է Երուսաղէմի մէջ, ուր ան ծառայած է որպէս Կայեփա քահանայապետի ծառա: Ըստ աւանդութեան՝ երբ Յիսուս Քրիստոս քահանայապետի տունը տարուած է, Ստեփանոս իր հագուստը փռած է Տիրոջ ոտքերուն տակ՝ ցոյց տալով իր խորին սէրը եւ հարգանքը: Այս գործողութեան համար ան հեռացուած է ծառայութենէն, սակայն այդ դարձած է իր հոգեւոր ճանապարհի սկիզբը:

Յիսուսի Համբարձումէն ետք առաքեալները սկսած են քարոզութիւն եւ հաստատած են առաջին եկեղեցին Երուսաղէմի մէջ: Եկեղեցւոյ կարիքներուն համար ընտրուած են եօթը սարկաւագներ՝ ծառայողներ, որոնք պիտի օգնեին կարիքաւորներուն եւ զբաղեին գործնական հարցերով: Սարկաւագ բառը «սպասաւոր» կամ «օգնական» կը նշանակէ : Այդ եօթնեակէն ամենէն ակտիւը եւ նուիրեալը Ստեփանոսն էր: Լցուած Սուրբ Հոգիով եւ հաւատքով՝ ան ոչ միայն օգնութիւն կը մատուցէր կարիքաւորներուն եւ նեղեալներուն, այլեւ կը քարոզէր Աստուծոյ խօսքը եւ կը գործէր հրաշքներ ժողովուրդի մէջ:

Անոր գործունեութիւնը նախանձ առաջացուցած է չարակամներու մօտ, որոնք սկսած են ամբաստանել զայն՝ մեղադրելով Աստուծոյ եւ Մովսէսի դէմ հայհոյանքի մէջ: Անոնք կեղծ վկաներ բերած են եւ հանձնած են հրեաներու բարձրագոյն ատեանին:

Դատավարութեան ընթացքին Ստեփանոսը հանդէս եկած է պաշտպանական ճառով, ուր ապացուցած է, որ Յիսուսը խոստացուած Մեսիան է: Ան խստօրէն յանդիմանած է հրեաները իրենց կոշտասրտութեան համար՝ յիշեցնելով նրանց նախնիներու սխալները: Սակայն անոր խօսքերը միայն մեծացրած են թշնամանքը: Անոնք զայն քաշքռտելով տարած են քաղաքէն դուրս եւ սկսած են քարկոծել: Մահուան պահին Ստեփանոսը աղօթած է իր հալածիչներուն համար՝ ըսելով. «Տէ՛ր, ներէ՛ անոնց այս մեղքը» եւ «Տէ՛ր Յիսուս, ընդունէ իմ հոգին»: Այս խօսքերը ցոյց կու տան անոր անսահման ներողամտութիւնը եւ հաւատարմութիւնը: Քարկոծողներուն մէջ մէկը Սողոսն էր, որ հետագայում դարձի եկաւ եւ դարձաւ Պօղոս առաքեալը՝ քրիստոնէութեան մեծագոյն քարոզիչներէն մէկը:

Սուրբ Ստեփանոսի նահատակութիւնը դարձած է քրիստոնէութեան առաջին վկայութիւնը, որ ոգեշնչած է հազարաւոր հաւատացեալներու: Հայ Եկեղեցւոյ մէջ նրա տօնը կապուած է հատուկ շարականներու հետ, որ գրուած են Ս. Յովհաննես Օձնեցու կողմէն եւ կը գովաբանեն սուրբին քաջութիւնը եւ կը հայցէն անոր բարեխօսութիւնը: «Նահատակ բարի Քրիստոսի եղեր այսօր ի միջի մերում եւ մտեր ի վերնատունն խորհրդոյ յաւիտենականի»: Այս տողերը կը պատկերացնեն զայն որպէս երկնային զօրաց ընտրեալ, որ պսակուած է անմահութեամբ: Շարականին մէջ կըսուի՝ «Որ արժանի եղեր զմարտիրոսականն առնուլ պսակ նախդ ի վկայս. առ պսակիչն սրբոց եւ վասն մեր բարեխօսեա։»:

Բացի այդ, Սուրբ Ստեփանոսի տօնը կապուած է Սաղմոսներու հետ: Հին հայկական ծիսակարգին մէջ, սկսեալ 417 թուականէն՝ երբ սուրբին մասունքները տեղափոխուած են նոր սրբավայր, կը գործածուի Սաղմոս 5-ի 13բ համարը՝ «Տէ՛ր, իբրեւ զվահան պսակեցեր զմեզ հաւատարմութեամբդ»: Այս խօսքերը կը խորհրդանշեն, թէ ինչպէս Ստեփանոսը՝ որպէս պսակաւոր մարտիրոս, կը խօսի Աստուծոյ հետ եւ կը ստանայ կեանքի պսակը:

Սուրբ Ստեփանոսի կեանքը մեզի կը յիշեցնէ հաւատքի ուժի եւ ներողամտութեան մասին: Ան ոչ միայն առաջին սարկաւագն էր, այլեւ առաջինը, որ իր արիւնով հաստատեց Քրիստոսի ուսմունքները: Այսօր, երբ աշխարհը լի է հալածանքներով, նրա օրինակը կը ոգեշնչէ մնալ հաւատարիմ եւ բարեխօսել ուրիշներուն համար: Այս տօնը Հայ Եկեղեցւոյ մէջ առիթ է խորհելու քրիստոնէութեան արմատներուն եւ յաւերժական արժէքներուն մասին: Այս տօնը նաեւ Սարկաւագներու ու Եկեղեցվոյ ծառայողներու տօնն է:

Աստուածաշնչին մէջ նկարագրուած դէպքերը՝
Գործք Առաքելոց 6-7

• Եօթը սարկաւագներու ընտրութիւնը եւ Ստեփանոսի ձեռնադրութիւնը՝ Գործք 6:1-7
• Ստեփանոսի ճառը եւ դատավարութիւնը՝ Գործք 7:1-53
• Նահատակութիւնը՝ Գործք 7:54-60